Artikel 5 Elke

Jongeren met waanbeelden

Stilaan groeit dus toch een soort 'verklaring' voor de waanzin van Kim De Gelder. Een teruggetrokken en stille jongeman moet zich in het volwassen leven bewijzen, maar vervalt in psychose en delirium. Almaar meer jongeren hebben er last van, en almaar vaker laat hun familie of omgeving hen colloqueren.

Zelfs met de grootste expertise kan je niet altijd voorspellen of en hoe een psychose ontaardt

Van onze redacteur

Karel Verhoeven

Brussel

Psychose is in opmars, bevestigen psychologen en psychiaters, en ze manifesteert zich vooral bij jongvolwassenen. Meer mannen dan vrouwen lijden eronder. Als adolescent zijn ze stil en teruggetrokken, met vrienden laten ze zich niet in, seksuele relaties vlotten niet. In hun late tienerjaren of jaren als vroege twintiger, wanneer ze zich maatschappelijk moeten waarmaken, keren ze zich af van de wereld en glijden ze helemaal weg in de psychose. Ze worden de typische geesteszieken: opgesloten in een onbegrijpelijke 'gekke' logica, gedreven door stemmen die hen dwingend opdrachten geven, onbereikbaar voor familie, partners of vrienden.

'Ze zitten vast in hun waanvoorstellingen', zegt Roel De Cuyper, directeur van het psychiatrisch Centrum Sleidinge. In Sleidinge laten veel psychoten zich vrijwillig behandelen. 'Het is een gevaarlijke fase, vaak worden ze verteerd door paranoia, hun waanbeelden kunnen alle kanten uit.' Ze kunnen met ongecontroleerd geweld uit de hoek komen, tegen de omgeving maar ook tegen zichzelf. Daarom worden ze meer dan andere geesteszieken door hun familie of omgeving gecolloqueerd, of in gedwongen opname geplaatst, zoals dat tegenwoordig heet. Dat is een ingrijpende maatregel, die bijna altijd gepaard gaat met een schrijnend sociaal drama.

Kim De Gelder maakte op zijn zestiende een zware depressie door, zei zijn advocaat gisteren. Hij vertoonde bizar gedrag. Zijn ouders wilden hem op zijn achttiende laten colloqueren, maar een psychiater vond dat niet nodig. De Gelder kreeg een behandeling. Blijkbaar liep het bij de opvolging fout.

'Natuurlijk krijg je nu de vraag of de psychiater niet doortastender had moeten ingrijpen', zegt De Cuyper. 'Maar zelfs met de grootste expertise kan je niet altijd voorspellen of en hoe een psychose zal ontaarden. (zie inzet) Je kan niet iedereen colloqueren die enige aanleiding geeft tot een vermoeden van geweld tegen zichzelf of tegen anderen. Hoe gruwelijk dat ook klinkt, af en toe zullen patiënten doorslaan. Elke behandeling brengt risico's met zich. Die risico's zijn berekend. Als je elk risico wil uitsluiten, kan je niet meer behandelen en naar genezing streven.' Dan moet elke potentieel gewelddadige psychoot worden opgesloten.

De risico's zijn berekend omdat ook psychoten doorgaans met klein geweld beginnen. Ze dreigen mensen in hun omgeving af, gedragen zich agressief en onberekenbaar, vooral verbaal halen ze hard uit. Of ze dreigen zelfmoord te plegen. De politie wordt erbij gehaald, die het parket waarschuwt en met de familie of omgeving de spoedprocedure tot verplichte opname start. Kim De Gelder kwam niet eerder met de politie in aanraking. Met zijn plotselinge uitzinnige geweld lijkt hij dan toch op één vlak een uitzondering.

Psychiatrische instellingen worden meer en meer geconfronteerd met jonge psychoten. Niet noodzakelijk omdat meer mensen er genetisch vatbaar voor worden, maar de maatschappelijke omstandigheden zitten tegen. 'In ideale omstandigheden blijft de psychose onderhuids', zegt De Cuyper. 'In de zorgzame samenleving op het platteland van vroeger konden mensen op vele soorten opvang rekenen. Maar onze maatschappij wordt harder, de lat ligt zeer hoog, het wordt voor jongeren almaar moeilijker om zich te bewijzen.' Studies wijzen uit dat verstedelijking een nefaste invloed heeft op psychose. Drugs en vooral cannabis zijn een belangrijke uitlokker, net als armoede en maatschappelijke uitsluiting. De voorbije 25 jaar is het aantal colloquaties nagenoeg elk jaar gestegen.

Psychose is behandelbaar. Met medicatie en psychotherapie, door de familie of omgeving er nauw bij te betrekken, en door de patiënt ook na een vrijwillige of gedwongen opname goed op te volgen. Maar het is een moeizame weg. Vaak blijft het niet bij één gedwongen opname. Psychose die onbehandeld blijft, ontwikkelt zich tot schizofrenie. Daaraan is nog weinig te verhelpen. 'Wij geloven in genezing', zegt De Cuyper. 'We hebben genoeg voorbeelden van patiënten die perfect in de maatschappij zijn gereïntegreerd.' Eens gek is dus niet altijd gek.

Zelfs psychoten die gewelddadig hebben uitgehaald en die niet tijdelijk gecolloqueerd maar door de rechter geïnterneerd zijn, hoeven niet voor eeuwig naar de kerker van de gedwongen psychiatrie. Drie psychiatrische instellingen specialiseren zich in het 'resocialiseren' van veroordeelde geesteszieken. Het is een proces van jaren. De meeste geïnterneerden hebben geweldsdelicten gepleegd. Ze zijn psychotisch, of ze lijden aan persoonlijkheidsstoornissen, of ze zijn mentaal gehandicapt. De rechter vond hen ontoerekeningsvatbaar voor de misdrijven die ze pleegden. Ze vormen een 'middelgroot risico', De Gelder maakt dus geen kans.

Met kleine stapjes krijgen ze meer vrijheid. 'Eigenlijk is onze job terugval te voorkomen', zegt psychiater Rudy Verelst, diensthoofd van het Forensisch Rehabilitatietehuis voor geïnterneerden van het Universitair Centrum Sint-Kamillus in Bierbeek. Ze hebben er strakke juridische procedures en medische protocollen voor, om te beslissen wanneer het risico geweken is. Een test geeft op een schaal van 1 tot 20 aan hoeveel kans er is dat een psychoot, psychopaat, narcist of borderliner hervalt en opnieuw een misdrijf pleegt. Het blijft giswerk. Criminologen, psychiaters, psychologen en maatschappelijk werkers, ze hebben er allemaal hun zeg in. Maar ook zij kunnen zich miskijken. 'Dat een patiënt die onder behandeling is, zulke feiten zou plegen, is onze nachtmerrie', zegt Verelst. Zwaarwichtige feiten bleven voorlopig uit.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License